Share on facebook
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on telegram

Tüm Yazılar

11 Eylül 2020

Spinoza Diyor ki…

Spinoza diyor ki; hayattaki her şey bir sebepten gelir. Mesela ben bir fikir sunuyorsam bu fikir bun-dan önceki fikirden gelir oda ondan önceki fikirden gelir bu sonsuza kadar gider. Fakat o ilk fikir tanrıdandır. İlk sebep tanrıdandır. Hayatta yaptığımız her hareket ondan önceki hareketin bir sonucudur. Önceki hareket ise sonraki hareketin sebebidir. Spinoza hür varlığı şöyle tanımlar; sadece kendi mahiyetinin zorunlu kanunlarıyla var olan ve hareketleri yalnız kendisi tarafından belirlenmiş şeye hür varlık diyor. Ona göre hür varlık tanrıdır. Diğer her şey onun sonucudur. Yeni sebep tanrıdır. Benim günlük hayatta yaptığım her şeyin sebebi vardır ve benim yaptığım şey sonucudur o ilk sebepte tanrıdır. Dolayısıyla yaptığım her hareketi tanrı belirler. Bu bir determinist görüştür. Spinoza bir panteisttir. Spinoza insaayukarıda yazdığım şeylerin zekâ ile farkına varması gerektiğini söyler. Ancak böyle huzura varırız der ve ruhun hürriyetinin zorunluluğunun apaçık bunların bilinmesinden ibarettir der. Yani insan yaptığı hareketlerde özgür değil ve bunu yaptıran ve bizim yapacağımızın zorunlu olduğunu ve sebebinin tanrı olduğunu bilen kişiye hem huzurlu hem mutlu hem hür der.

Spinoza’ya göre tek cevher tanrıdır. Yani sebebi olan tek kişidir. Tabiatın sebebidir. İnsanda tabiatın bir parçası olduğundan insanında sebebidir. Tabiat bize sükûnet sunmaktadır der. Yani huzur, mutluluk. Spinoza’ya göre insanın mutsuz olmasının sebebi tanrının sebep olduğunu bilmemesi yani cehalettir. Peki neden tabiatta sükûnet var der ? tabiatta nizam ve ahenk vardır der. Tabiattaki kanunlar mükemmel olanı işler der ve tabiattaki müşahede ettiğimiz kusursuz anlaşılabilirliğin insan ruhuna da sokulması gerekir der. İnsanın aynı tabiat kanunlarıyla hüküm sürmesi gerekir der. İnsan tabiat kanunlarıyla hüküm sürmediği için mutsuz ve hür değil. Çünkü tabiat tek sebebin tanrı olduğunu bilir insanda bunu bilirse huzur bulur o yüzden tabiat kanunlarının ruha sokulması gerektiğini savunur. Çünkü tabiatta her şey bir sebep sonucu işler. Mesela yağmur döngüsü hep bir sebep sonuç iliş-kisidir ve ilk sebebin tanrı olduğunu tabiat bilir. O yüzden Spinoza mutluluk, hür ve huzur için tabiat örneği gösterir. Bu bilinçte olunursa mutlu ve hür olunur.

 

İnsan hareketini mükemmelleştirmesi için hem kesin olarak tayin edilmiş hem de kendisi tayin edici olan bu cevher birliğini tanıması yeterlidir. Bu ise tabiatta hüküm süren kanunların bilinmesinden ibarettir. Spinoza’nın ulaştığı sonuç hayatı bilim yönetmelidir. Çünkü deneyin dayandığı ilke hiçbir şeyin bu katı determinizminden kurtulamayacağı ilkesidir. Buda cevherin farkında olmadır. Yani mutlu, hür ve huzurlu olmadır. Ahlaki hakikate gelince zaten Spinoza insana tabiatı örnek göstermişti. Ahlaki hakikat ancak ilmi hakikatten hareketle araştırılmalıdır. Çünkü ahlaki hakikat ya bunun sonucu ya da gayesidir. Buna göre ahlakın konusu kötülük ve fazileti ortaya çıkarmak değil bunların hangi şartlarda gözüktüğünü tespit etmektir. Zaten bu tabiatı araştırarak sebebi sonucuna bakacağız ve bu sebep sonuç süreci bize doğru mantığı verecek ve biz bu mantıktan bir fikir olarak ahlaki hakikati çıkaracağız o yüzden Spinoza hayatı bilim yönetmelidir der.

Spinoza bu zekâ varlığını kullanarak ve tabiattaki ahenk ve nizamı bilimsel olarak inceleyerek insanın hareketlerini çıkarabileceğini düşündü. Zaten hareketlerin belirleyicisi olduğu ve yapacağımız hareketin zorunluluğu mantığına dayanaraktan…

Murat Aydoğan

0 0 vote
Article Rating
Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x
Araç çubuğuna atla