Share on facebook
Share on twitter
Share on whatsapp
Share on telegram

Tüm Yazılar

21 Ekim 2020

Tarihte Salgın

Bundan tam 2450 yıl önce Atina’da Spartalılar ile Atinalılar arasında siyaset biliminde ders diye okutulacak kadar önemli bir savaş meydana geldi. Peloponez Savaşı. Spartalılar demokrasi ile idare edilen ve gücü son zamanlarda iyice artan o zamanların en güçlü şehir devleti Atina’nın yükselişinden rahatsızdı. Çünkü güçlü bir Atina, Sparta için huzursuzluk ve kaos demekti. Kadim Yunan’ın büyük tarihçisi Tukidides’in anlattığına göre bu çetin savaşı görünmeyen bir düşman kazanmıştı. Gözle görülmeyen ve tüm Yunanistan’ı korkuya sevk eden bir şey.

Etiyopya’dan gemi üzerinden gelen bir virüs kısa zaman içinde tüm askerleri mahvetmişti. Atinalılar kalabalık olduklarından birbirleriyle teması fazlaydı bu şekilde virüsten 5 yıl içinde nüfusun  yaklaşık %30’u öldü. 20 yıl içinde de 7 ile 20 milyon arasında Romalı’nın canına mal oldu. İnsanlık kendi tarihinde bilinen ilk pandemi ile karşı karşıyaydı. Adı Atina vebası.

Bilinen en eski pandemi olan bu hastalığın esasen tifüs virüsü olduğu zannedilmektedir. Ve gelecek diğer tüm pandemiler gibi o da birçok siyasî ekonomik ve tıbbi alanda değişikliklere neden olacaktı. Nitekim ilk tesirini adına 30 yıl barışı denilen bir barış antlaşmasının imzalanmasıyla gösterdi. Çünkü hastalık yüzünden Atina’nın savaşacak gücü ve Spartalıların saldıracak cesareti yoktu. Bu olayların akabinde artık Avrupa salgın hastalıkların çok sık görüldüğü bir yer olmaya başladı. Nitekim Roma İmparatorluğu 541 yılında başlayıp sadece 2 sene süren salgında yaklaşık 25 ile 100 milyon arasında insan hayatını kaybetti. Dönemin imparatoru Justinian’ın adıyla anılan bu salgının şiddeti çok büyük olmuş ve Roma büyük sarsıntılar geçirmiştir. Sonra muhtelif vakitlerde İran’da Çin’de Mısır’da Arabistan’da ve bir takım Afrika ülkelerinde de bu tür hadiseler yaşanmıştır. Bunların en bilineni de  1346 yılında yaşanan ve başlangıç hikayesi çok garip olan “Kara Veba” dır.

Papa 9. Gregoryan Katedral’de gezerken kedinin biri papanın kolunu ısırmış ve  papa sırf bu sebep yüzünden günümüzde bile süregelen kedilerle alakalı kara kedi görmek uğursuzluk getirir deyimini ve bazı batıl inançları ortaya atmış, dönemin bağnaz Avrupa milleti ise bu denilene harfiyen uymuştur. Ve papa akıllara durgunluk veren bir fetva yayınlayıp kedilerin ölüm emrini vermiş. Öyle ki cennete gideceklerini umarak kedi öldüren Avrupalılar kendi sonlarını bilmeden hazırlamışlar. Yine aşina olduğumuz şekliyle kırımdan gelen bir gemide veba mikrobu taşıyan fareler şehri istila etmiş. Şehirde sadece bir kısım aristokratların evinde kedi olduğundan farelerle başa çıkmak mümkün olmamış. Veba kısa bir süre içinde yayılmış ve 4 sene içinde yaklaşık 40 milyon 7 sene içinde de yaklaşık 40 ile 200 milyon insanın canına mal olmuş. Bu salgın neticelerini en net bildiğimiz salgınlardan biridir.

Vebadan ölenlerin mallarına başka insanlar konmuş. Altınları mücevherleri çalan bu insanlar tarihteki ilk bankerlik sistemini geliştirmiş. Siyasî olarak da artık Avrupa krallıklara ayrılmış ve kiliseye olan inanç büyük ölçüde sarsılmıştır. Krallıklara ayrılan Avrupa rekabet halinde olup bugünkü Avrupa birliğini tesis etmiştir. Görüldüğü üzere bu dereceli büyük bi salgın iktisadi siyasi tüm hayatı felç etmesinin yanında, insanları yeni bir düzene geçmeye mecbur bırakmıştır. Öyle ki coğrafi keşifler hız kazanmış ve İspanya ile Portekiz arasında yaşanan rekabete kısa zaman içinde tüm avrupa devletleri katılmıştır. Bu vetireden sonra ezkaza çıkan salgınların artık insan eliyle de çıkarılmasına şahit olacağız. Mesela Avrupalılar Amerika kıtasını keşfettikten sonra yerlilerin nüfusunu önce ateşli silahlarla daha sonrada içinde çiçek hastalığının mikrobu olan virüslerle azaltmış ve koca bir ırkı önce kısırlaştırarak sonra da mikrop vasıtasıyla kırmıştır.

Korona virüs meselesinden önce son anlatacağımız mesele de sadece 18 ay içinde 140 milyon insanın öldüğü bilinen ispanyol influenzası.

  1. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru baş gösteren bu salgın savaşta ölen insanların 10 katı kadar insanı öldüren bu virüs yakın zamanın en büyük kabuslarındandır. İnsanlık tarihinin en büyük salgını olan pandemi yaklaşık 500 milyon insana bulaşmış ve öldürme orası neredeyse %40 tır.

Gelelim korona virüs meselesine. Bir defa kendimize şunu sormamız lazım. Acaba bu virüs yukarda saydıklarımız kadar korkunç mudur ? İspanyol influenza, 18 ay içinde 140 milyon insanı öldürürken korona virüs kasım aylarının sonunda çıkmasına rağmen 6 ayda 250 bin insanı öldürmüş. Elbette ki bir tek insan bile bizim için azizdir fakat nüfusun 7 milyarı aştığı bir zamanda 6 ay içinde zaten 250 bin insan basit griplerle ölmüyor muydu?  1. Dünya savaşının başlangıcında dünya nüfusu 800 milyon iken ispanyol influenzası 500 milyon insana sirayet edip 140 milyon insanı öldürmüşken bugün bize anlatılan şeylerde acaba bir abartı yok mudur?  Türkiye de hatırlarsanız birkaç yıl önce kuş gribi çıktı. O dönem Başbakan olan Recep Tayyip Erdoğan; “Bahse mevzu virüs çok mühim değil. Zaten Türkiye’de her sene hemen hemen bu kadar insan gripten ölüyor ” dedi. Ve gariptir haberler bıçak gibi kesildi. İtalya’dan örnek verelim. Bir dönem dünyanın başına bela olan çocuk felcinin aşısını bulan bir İtalyan bilim adamı vardı. Onun İtalya’daki öğrencisine İtalyan gazeteleri sordu. Ne dersiniz diye. Doktorun söylediği sözler çok garip ” Bence paniğe gerek yok. İtalya’da yaşlı nüfus fazla ve her sene bu kadar insan bu sebepten ölüyor” dedi. Düşünmemiz gereken son iki şey  var. Birincisi korona virüsün belirtileri. Ölümcül bir hastalığın belirtileri nezle ile aynı olabilir mi ? İkincisi ise siyasi kısmı.

Yani virüsün çıktığı yer. Yeni dünyanın yükselen yıldızı Çin. Bir virüs düğünün 1 milyarlık çin devletinde 6 ayda sadece 4.643 kişiyi öldürebildi. Ve öyle bir şey ki Çin’in hemen yanında Hindistan devletinde – ki orda imkanlar daha kötü. Ganj nehri desem kafi gelir- orda bu kadar sükse yaratmadı. Yanında Bangladeş, Pakistan, Afganistan  devletlerinde  bu kadar panik yaratmazken gidip İran’da Sağlık Bakanı’nı öldürebiliyor. Korona ilk çıktığı zamanlar Sky News, BBC gibi kanalları çok sıkı takip ediyordum. Saat başı bu haberi pompalıyorlardı. Bu işin siyasi kısmı daha uzun. Daha komplike. Ama bize ayrılan belli bir sayfa var. Yukarıda dünya tarihindeki en mühim pandemileri salgınları hulasa dip korona ile mukayese yaptık. Bakalım dünya iktisadi ve siyasi alışkanlıklarını altüst eden ve insanları yeni sistemler kurmaya mecbur eden pandemilerin sonuncusu olan korona nelere vesile olacak.

Muhammed Emin BAL

5 1 vote
Article Rating
Subscribe
Bildir
guest
0 Yorum
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x
Araç çubuğuna atla